Ondervoeding bij ziekte

Als u ziek bent, is het soms moeilijk om goed te eten. Bijvoorbeeld doordat u minder eetlust heeft of misselijk bent of moe. Uw lichaam krijgt dan minder voedingsstoffen binnen. Terwijl het lichaam bij ziekte juist meer voeding nodig heeft. U kunt hierdoor afvallen en ondervoed raken. 

Bij ondervoeding heeft uw lichaam een tekort aan energie en voedingsstoffen. Als gevolg hiervan kunt u ongewenst afvallen, zich minder goed voelen en minder spierkracht hebben. Ook kunt u minder weerstand hebben en minder snel herstellen van ziekte.

Om aan te sterken heeft u extra eiwitten en energie nodig.

Eiwitten zijn bouwstoffen voor het lichaam. Ze zijn nodig voor de opbouw en het herstel van spieren. En voor afweerstoffen in het bloed en de huid.

Veel eiwitten zitten in melkproducten, kaas, vlees, vis, ei, peulvruchten, noten en pinda’s. 

Energie uit koolhydraten en vetten is de brandstof voor het lichaam. Energie is nodig om te kunnen bewegen, te ademen, te denken en om het lichaam warm te houden. Krijgt het lichaam te weinig energie, dan gaat het eiwitten verbranden. 

Om voldoende voedingstoffen binnen te krijgen heeft uw lichaam gemiddeld de volgende voedingsmiddelen nodig:

• Brood: minstens 4 sneetjes
• Kaas: 2 plakken of 40 gram
• Vleeswaren: 2 plakken of 30 gram
• Melk en melkproducten: 3 porties
• Fruit of vruchtensap: 2 stuks of glazen
• Vlees, vis, kip, vegetarisch: 100 gram
• Aardappelen: minstens 3 stuks
• Groente: minstens 3 opscheplepels
• Boter, margarine, olie: minstens 30 gram
• Drinken: minimaal 1,5 liter of 10 tot 13 glazen 

Vitamine D

Vitamine D is belangrijk voor sterke botten en spieren. 
Sommige mensen lopen kans op vitamine D-tekort. Het is dan belangrijk om naast gezonde voeding elke dag vitamine D-tabletjes of druppels te nemen:

• Vrouwen van 50 jaar en ouder: 10 microgram vitamine D per dag.
• Iedereen van 70 jaar en ouder: 20 microgram vitamine D per dag
• Mensen met een donkere huidskleur of die niet veel in de zon komen: 10 microgram vitamine D per dag..

Algemeen

• Gebruik kleine maaltijden verspreid over de dag, liefst 6 keer per dag.
• Neem een broodmaaltijd als u geen zin heeft in de warme maaltijd.
• Eet en drink op het moment dat u trek heeft.
• Varieer zo veel mogelijk: wissel zoete, zure of hartige gerechten, warme en koude gerechten af.
• Kies voor kant-en-klare gerechten als het klaarmaken van de maaltijd niet lukt of te veel energie kost.

Broodmaaltijden

• Besmeer uw brood ruim met dieetmargarine. In dieetmargarine zit minimaal 70 gram vet per 100 gram. Dat is evenveel energie als in roomboter en het bevat vetten die gunstig zijn voor hart- en bloedvaten. 
• Gebruik ruim beleg op brood, bijvoorbeeld 2 plakken kaas of vleeswaren, 1 plak kaas met jam of appelstroop of pindakaas.
• Varieer met beleg, bijvoorbeeld kant-en-klare salade, roerei, vis, knakworstjes of ragout of maak een tosti.
• In plaats van brood kunt u ook crackers of beschuit nemen.
• In plaats van brood kunt u ook kiezen voor pap van volle melk, cornflakes of muesli met volle melk, volle yoghurt of kwark of drinkontbijt. Het eten en drinken van vloeibare voedingsmiddelen en gerechten kost vaak minder moeite.

Melkproducten en kaas

• Neem vooral volle producten, zoals volle melk, volle chocolademelk, koffieroom, volle yoghurt, roomkwark, volle vla, pudding, roomijs, volvette kaas, zoals Goudse 48+ of roombrie.
• Maak de vla of yoghurt op smaak met fruit, vruchtenmoes, siroop of puddingsaus. Of maak een milkshake of een vlaflip.
• Voeg een klontje dieetmargarine toe aan pap.
• U kunt ook flensjes of pannenkoeken maken van volle melk.

Vlees en vleesvervangers

• Bereid vlees in ruim vloeibare margarine of vloeibaar bak- en braadvet en maak er een jus of saus van.
• Gebakken of gebraden vlees kunt u eventueel fijnsnijden en verwerken in ragout of saus.
• Tartaar of fijngemaakt gehakt is gemakkelijk te eten en te verwerken in gerechten, bijvoorbeeld in stamppot.
• Verwerk koud vlees of vleeswaren in een salade of fijngesneden door aardappelpuree.
• Neem in plaats van vlees ook eens ei, kaas, vis, peulvruchten, tofu of kant-en-klare vegetarische vleesvervangers.

Groenten 

• Roer een klontje dieetmargarine of een scheutje vloeibare margarine door de groenten of voeg een saus toe.
• Neem tussendoor een gevulde soep met groenten, vlees en/of ei.

Aardappelen, rijst en pasta

• Kies vaker voor gebakken in plaats van gekookte aardappelen.
• Kies ook eens voor gefrituurde aardappelballetjes, frites of aardappelkroketjes, gebakken in vloeibaar frituurvet of olie.
• Voeg aan aardappelpuree of stamppot extra dieetmargarine of kaas toe.
• Wissel aardappelgerechten af met rijst of pasta. Voeg ook dan extra dieetmargarine, olie of kaas toe aan de saus.

Hartige tussendoortjes

• Neem tussendoor een handje noten, pinda’s of studentenhaver, stukjes kaas of worst.
• Neem tussendoor eens een lekkerbekje of haring of toostje met vis, een saucijzen- of worstenbroodje, huzarenslaatje.

Zoete tussendoortjes

• Neem tussendoor een schaaltje volle vruchtenkwark, vla, mousse of roomijs of een beker volle chocolademelk of yoghurtdrank.
• Neem tussendoor een plak ontbijtkoek met margarine, eierkoek of een notenreep. 

Drinken

In thee, koffie of bouillon zit wel vocht, maar geen voedingsstoffen. Wissel deze dranken daarom af met melkproducten.

Beweging

Om spieren weer op te bouwen is naast eiwit en energie ook beweging nodig. Dat kan een wandeling zijn of wat rek- en strekoefeningen. 

Wegen

• Controleer uw gewicht elke week op de weegschaal als u thuis herstelt na ziekte.
• Valt u ongewenst af? Neem dan contact op met uw specialist, huisarts of diëtist.
• Heeft u uw normale gewicht weer bereikt? Zorg er dan voor dat u gezond blijft eten.

Meer hulp nodig?

U kunt aan uw behandelend arts een verwijzing vragen naar een diëtist. 

Meer informatie over Ondervoeding (https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/ondervoeding.aspx#blokmeer-informatie-over-ondervoeding).

Informatie voor mantelzorgers (https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/mantelzorg-voor-ouderen/waar-let-je-op-als-mantelzorger-van-een-oudere-.aspx)over ondervoeding.